Shkruan: Anita Duriçi
Në një kohë kur fjala “diasporë” nuk mjafton më si përkufizim, por kërkon përmbajtje konkrete, Samiti i IV-të i Diasporës Shqiptare në Tiranë u shfaq si një hapësirë ku përvoja, politika dhe identiteti u takuan realisht. Nën moton “Përmes rrënjëve lartësohemi”, ky samit përveçse një aktivitet institucional, ishte gjithashtu një përpjekje për të strukturuar një marrëdhënie që për shumë kohë ka mbetur spontane dhe e fragmentuar.
Në këtë kuadër, pjesëmarrja e Këshillit Koordinues të Arsimtarëve në Diasporë (KKAD), përfaqësuar nga Teuta Tabaku, Anila Kadija dhe Anita Duriçi, nuk ishte formale. Ishte e përqendruar, e angazhuar dhe e lidhur drejtpërdrejt me realitetin e përditshëm të mësimdhënies në diasporë.
Një nga temat më të forta të samitit ishte pa dyshim mësimdhënia e gjuhës shqipe në diasporë. Paneli mbi standardizimin dhe certifikimin e gjuhës artikuloi qartë një problem që mësuesit e njohin mirë: mungesën e një strukture të përbashkët dhe ngritja e Qendrës Kombëtare të Gjuhës Shqipe. Prezantimi i idesë për krijimin e një agjencie kombëtare për gjuhën shqipe në diasporë shënon një hap të rëndësishëm. Deri tani, puna është mbajtur mbi supe individuale: përkushtim, vullnet, improvizim. Por kjo nuk mjafton më. Pa standarde, pa kurrikula të harmonizuara dhe pa një sistem certifikimi të njohur, përpjekjet mbeten të shpërndara.
Për përfaqësueset e KKAD, këto diskutime nuk ishin abstrakte. Ato lidhen drejtpërdrejt me klasën: me nxënës që vijnë nga realitete të ndryshme gjuhësore dhe me nevojën për mbështetje profesionale.
Në panelin “Libri si urë identiteti”, libri u trajtua më shumë se një mjet didaktik. Ai u vendos në qendër si bartës i kujtesës dhe identitetit kulturor.
Në diasporë, libri në gjuhën shqipe ka një funksion të dyfishtë: edukon dhe lidh. Ai është një mënyrë për të ruajtur një raport të gjallë me gjuhën, përtej orëve të mësimit. Por realiteti është i qartë: mungesa e librave, shpërndarja e dhe qasja e vështirë mbeten probleme konkrete. Diskutimet në këtë panel, si dhe në takimet me përfaqësues institucionalë, konfirmuan nevojën për politika më aktive në mbështetje të botimeve dhe shpërndarjes së tyre në diasporë.
Përtej diskutimeve, samiti ofroi një element që shpesh bën diferencën: kontaktin e drejtpërdrejtë. Përfaqësueset e KKAD patën mundësinë të takohen me ministra si Ministren e Arsimit Znj. Kumbaro, Ministrin e Kulturës Z. Gonxhja, zëvendësministra dhe drejtues institucionesh, ndër ta edhe drejtoresha e Qendrës së Botimeve për Diasporën, Znj. Mimoza Hysa. Të pranishëm ishin edhe përfaqësuesit diplomatikë të Shqiperisë nga shtetet si Zvicra, Anglia etj., të cilët ndoqën me vëmendje samitin dhe panelet.
Këto takime nuk mbetën në nivel protokolli. U ngritën çështje konkrete: nevoja për trajnime të strukturuara dhe përfshirja më aktive e mësuesve në hartimin e politikave arsimore për diasporën, certifikimin e mësuesve, etj.
Në të njëjtën kohë, samiti shërbeu si një platformë rrjetëzimi. Profesionistë dhe bashkatdhetarë nga fusha të ndryshme u takuan, shkëmbyen përvoja dhe krijuan baza për bashkëpunime të ardhshme. Ky dimension, shpesh i padukshëm, është në fakt një nga asetet më të forta të diasporës.
Nga një vështrim i përgjithshëm i agjendës, disa drejtime dalin qartë si prioritare për komunitetin e arsimtarëve në diasporë:
• Standardizimi dhe certifikimi i gjuhës shqipe : një zhvillim që kërkon përfshirje aktive të strukturave si KKAD
• Roli i librit dhe politikave të botimit : si element themelor për ruajtjen e identitetit
• Arsimi dhe kërkimi shkencor : krijimi i urave mes akademisë në diasporë dhe institucioneve në Shqipëri
• Strategjia e re për diasporën (2026–2030) : një kornizë që synon bashkëpunim më të strukturuar dhe funksional
Veçanërisht të ndjekura nga përfaqësueset e KKAD ishin paneli mbi librin, diskutimet e drejtuara nga ministrja e Arsimit,ministri i Kulturës si dhe ato të Ministrisë së Ekonomisë dhe Inovacionit, ku u trajtuan mundësi konkrete zhvillimi.
Ndër momentet më të veçanta të samitit ishte ndarja e çmimit “Shqiponja e Artë” për ish-kryetarin e KKAD, Vaxhid Sejdiu. Ky vlerësim nuk është thjesht simbolik. Ai konfirmon një rrugë të ndërtuar me vite dhe një kontribut që tashmë njihet institucionalisht. Gjithashtu edhe ndarja e çmimeve për Konkursin Ndërkombëtar i Përkthimit “Jusuf Vrioni”, një nismë e Qendrës së Botimeve për Diasporën që synon të zbulojë dhe të formojë përkthyes të rinj nga diaspora shqiptare, duke i dhënë zë letërsisë dhe kulturës sonë përtej kufijve.
Samiti i Tiranës e bëri të qartë një gjë: mundësitë për bashkëpunim ekzistojnë. Strukturat po ndërtohen. Por kjo nuk mjafton.
Sfida reale është tjetërkund, tek aftësia për t’i kthyer këto diskutime në veprim. Për KKAD, kjo do të thotë të jetë jo vetëm pjesëmarrës, por aktor aktiv në proceset që po ndërtohen: në standardizimin e gjuhës, në zhvillimin e materialeve didaktike, në krijimin e një rrjeti funksional të mësuesve.
Sepse në fund, çështja nuk është më nëse diaspora ka rol. Kjo është e qartë.
Çështja është: si do ta ushtrojë këtë rol dhe si mund të përfshihet realisht dhe në mënyrë direkte në struktura të caktuara ku mund të kontribuojmë.
Tiranë, 13–15 prill 2026