Nga Albana Hasku, mësuese në Shkollën Shqipe
“Shqiponjat e Mëndafshta”, Bari
Vite më parë, kur themeluam Shoqatën Le Aquile Di Seta në Bari, synimi ynë kryesor ishte të hapnim një shkollë shqipe. Themelueset e saj ishim ne, nënat dhe vajzat e shoqërisë, me një qëllim të vetëm: t’ua transmetonim fëmijëve tanë, nipave dhe mbesave, trashëgiminë më të çmuar të kombit tonë – gjuhën shqipe.
Tashmë kanë kaluar pesë vjet. Shkolla jonë është zgjeruar, nxënësit janë rritur, dhe procesi mësimor është bërë më i larmishëm dhe konkret. Bashkëpunimi mes mësuesve është rritur gjithashtu – secila prej nesh jep mendimin, ndan ide, diskutojmë si t’i përcjellim më mirë njohuritë. Puna ecën hap pas hapi: nga shkronjat, gramatika, poezitë, te faktet historike.
Nxënësit janë të çiltër dhe të sinqertë; gëzimi i tyre në fillim të vitit shkollor është i pamasë kur hapin librat e rinj. Materialet që vijnë nga Qendra e Botimeve për Diasporën (QBD) na ndihmojnë shumë, por për të bërë orën sa më bashkëkohore dhe tërheqëse, përgatisim edhe shumë materiale të tjera didaktike. Krahas gjuhës shqipe, i kushtojmë rëndësi lëndëve të tjera: histori, gjeografi, letërsi shqipe, tradita dhe kulturë. Të gjitha i zhvillojmë në formën e laboratorëve didaktikë – një poezi interpretohet me pasion, një legjendë shfaqet në skenë, një fakt historik merr jetë përpara syve të nxënësve.
Materialet e QBD janë të çmuara, por si mësues duhet të kemi aftësinë t’i përshtatim dhe t’i bëjmë të jetojnë në klasë. Një libër, para se të thuash “nuk bën”, duhet lexuar me kujdes deri në fund; çdo gabim mund të shënohet dhe të korrigjohet, sepse çdo libër është një dritare diturie, veçanërisht kur punon me nxënësit.
Kështu ndodhi edhe me “Udhërrëfyesin”. Ai përshkruan disa qytete të Shqipërisë dhe Kosovës në mënyrë të thjeshtë, të bukur dhe plot kuriozitete. Nxënësit janë miqësuar shpejt me ilustrimet, por më e rëndësishmja, ky libër lidhet me udhëtimet reale që fëmijët bëjnë me familjet e tyre në atdhe – tek gjyshërit, të afërmit, duke njohur vendet dhe historinë.
Nxënësit rriten, udhëtojnë më shpesh, dhe tani e njohin Shqipërinë dhe Kosovën nga të gjitha anët: shtëpi, familje, shkolla shqipe. Harta e Shqipërisë është bërë një pikë referimi, dhe puna me hartat mësimore i ndihmon të kuptojnë më mirë vendndodhjet dhe lidhjet gjeografike.
Kur kemi menduar sesi do ta realizonim orën me Udhërrëfyesin, nisëm udhëtimin imagjinar nga Shkodra. Nxënësit punuan mbi qytetin: kulturën, arti, muzika, historia, legjendat si Rozafati, muzetë dhe fotografitë e Marubit. Në këtë mënyrë, gjeografia bëhet më e gjallë, historia më e afërt, dhe fëmijët ndjehen pjesë e saj.
Në klasën tonë u ndamë në dy grupe: Udhëtarë të së ardhmes. Ata udhëtojnë thjesht me një celular, Google Maps, një çantë shpine, dhe mbi të gjitha me bukuritë e Udhërrëfyesit. Ky projekt nuk ka për qëllim vetëm udhëtimin imagjinar, por bashkëpunimin me shkollat e tjera shqipe në Itali, duke krijuar një rrjet nxënësish që lidhen me atdheun e prindërve të tyre.
Materialet kryesore janë librat e Udhërrëfyesit, por ne kemi siguruar edhe hartat e Shqipërisë dhe Kosovës, që nxënësit i punojnë në mënyrë të pavarur: ngjyrosin, emërtojnë, zbulojnë. Në detyrat e shtëpisë ndihmohen shpesh nga prindërit, duke përfshirë edhe traditat e gatimeve. Projekti filloi në janar dhe zgjati pesë muaj, duke përfunduar me një udhëtim imagjinar që shërbeu si konkurs mes grupeve, duke stimuluar nxënësit dhe kreativitetin e tyre.
Me këtë projekt dua të bëj një ftesë për mësuesit e shkollave shqipe: të krijojmë një konkurs me Udhërrëfyesin – “Udhëtarët e vegjël rriten në Diasporë”. Ky projekt u prezantua edhe në Seminarin Mbarëkombëtar në Shkodër, ku disa shkolla shprehën mbështetjen dhe entuziazmin për këtë nismë.
Ky projekt tregon se një orë mësimore nuk është thjesht një kohë për të mësuar, por mund të kthehet në një udhëtim magjik, ku nxënësit eksplorojnë, krijojnë dhe lidhen thellë me rrënjët e tyre. Me Udhërrëfyesin, çdo fëmijë bëhet një udhëtar i vogël, që rritet në diasporë duke njohur vendin e prindërve dhe duke e ndjerë atë si pjesë të shpirtit të tij.
Këto janë hapat që unë përdora për të realizuar projektin tim. Ju ftoj t’i lexoni, t’i përshtatni dhe t’i improvizoni sipas nevojave dhe përvojës suaj mësimore, për të krijuar një orë tërheqëse, të gjallë dhe plot frymëzim për nxënësit tuaj.
Le të vazhdojmë të ndajmë me fëmijët tanë bukuritë, historitë dhe kulturën e Shqipërisë dhe Kosovës, duke u bërë një urë e gjallë lidhëse mes diasporës dhe atdheut të prindërve, ku çdo hap i vogël hap horizonte të reja dhe ëndrrat marrin fluturim.
- Qëllimi i projektit dhe rëndësia e tij
Ky projekt ka për qëllim të zhvillojë tek nxënësit e shkollave shqipe në diasporë lidhjen me atdheun e prindërve të tyre, duke u prezantuar qytete, vende, histori, legjenda, tradita dhe kulturë përmes një udhëtimi imagjinar. Ai synon gjithashtu të zhvillojë:
Aftësitë gjuhësore në shqip (lexim, shkrim, interpretim).
Njohuritë historike dhe gjeografike.
Kreativitetin dhe komunikimin ndërpersonal.
Bashkëpunimin me bashkëmoshatarët dhe shkollat e tjera.
Këtë udhëzues e krijova për të ndihmuar mësuesit që duan të realizojnë orë tërheqëse, të plota dhe të integruara, duke përdorur Udhërrëfyesin si mjet kryesor, por duke e kombinuar me materiale shtesë të përgatitura nga mësuesi dhe nxënësit. - Përgatitja paraprake e mësuesit
Para se të nisë orën ose projektin, mësuesi duhet të kryejë disa hapa:
1.Njohja me Udhërrëfyesin
⦁ Lexoni librin me kujdes. Mos ndaloni vetëm te përmbajtja; shënoni ilustrimet, faktet historike, legjendat, të dhënat gjeografike.
⦁ Shënoni çdo gabim ose paqartësi, që të mund t’i korrigjoni ose t’i diskutoni me nxënësit.
2.Përgatitja e materialeve didaktike shtesë
⦁ Hartat e Shqipërisë dhe Kosovës për ngjyrosje dhe punë me pikat kryesore.
⦁ Skica të qyteteve, monumenteve, rrugëve historike, që nxënësit të vizatojnë ose të zbulojnë vetë.
⦁ Materiale multimediale: foto, video, prezantime.
3.Planifikimi i orës
⦁ Përcaktoni kohëzgjatjen e aktiviteteve: lexim, diskutim, interpretim, hartim të detyrave praktike.
⦁ Përcaktoni ndarjen e klasës në grupe për të stimuluar bashkëpunimin dhe garën miqësore.
4.Informimi i prindërve
⦁ Përfshini prindërit në disa aktivitete, sidomos në përgatitjen e
⦁ materialeve ose detyrave të shtëpisë që lidhen me tradita dhe gatime tradicionale.
- Strukturimi i udhëtimit imagjinar
Projektin mund ta organizoni në ndalesa që pasqyrojnë qytetet kryesore të Shqipërisë dhe Kosovës. Për secilën ndalesë mund të përdorni të njëjtin model:
Shembull: Shkodra
- Prezantimi gjeografik:
⦁ Përdorni hartën për të treguar Shkodrën, lumenjtë Drin, Buna dhe Kiri.
⦁ Diskutoni pozicionin veri-jug dhe veçoritë e qytetit.
- Prezantimi kulturor dhe historik:
⦁ Legjendat: Rozafati.
⦁ Arti: Muzeu Marubi, Teatri Migjeni, etj
⦁ Tradita: karnevalet, dialekti gegë.
3. Aktivitet praktike me nxënësit:
⦁ Nxënësit vizatojnë hartat ose pikat kryesore të qytetit.
⦁ Diskutojnë figurat historike ose artin lokal.
⦁ Lexojnë një poezi ose tregim të Shkodrës dhe e interpretojnë në grup.
4. Reflektim dhe lidhje personale:
⦁ Nxënësit tregojnë për vizitat e tyre reale ose imagjinare në Shkodër.
⦁ Diskutohen ngjarjet ose vendet që duan të vizitojnë në të ardhmen.
- Aktivitetet didaktike dhe krijuese
⦁ Leximi dhe interpretimi: Një poezi, tregim apo pjesë historike, e lexuar me zë dhe interpretuar me pasion.
⦁ Teatri dhe dramatizimi: Shfaqje të legjendave ose ngjarjeve historike.
⦁ Hartat dhe vizatimi: Punë me hartat për të identifikuar qytetet, monumentet, lumenjtë dhe detet.
⦁ Multimedia: Prezantime, foto dhe video për të bërë më të gjallë udhëtimin imagjinar.
⦁ Konkurset dhe garat miqësore: Përdorimi i dy grupeve për të stimuluar bashkëpunimin dhe kreativitetin.
- Udhërrëfyesi si mjet kryesor
Udhërrëfyesi nuk është thjesht një libër; ai është një mjet didaktik që ndihmon:
⦁ Nxënësit të lidhen me realitetin dhe të imagjinojnë udhëtimet në atdhe.
⦁ Të rritin komunikimin dhe bashkëpunimin mes tyre.
⦁ Të zhvillojnë aftësi gjeografike dhe historike përmes aktiviteteve praktike.
Disa këshilla për mësuesit:
⦁ Lexoni librin me kujdes, përgatitni shënime dhe korrigjoni gabimet (nëse ka).
⦁ Kombinoni librin me materiale të tjera për të bërë mësimin më bashkëkohor.
⦁ Mos e shikoni librin thjesht si tekst; përdoreni si udhërrëfyes për krijimtari dhe eksplorim.
⦁ Projekti nuk është vetëm një udhëtim imagjinar; ai është një urë lidhëse mes diasporës dhe atdheut.
⦁ Udhërrëfyesi dhe materialet shtesë duhet të përdoren si bazë, por kreativiteti i mësuesit është thelbësor.
⦁ Mos u ndaloni tek gabimet e vogla; përdoreni çdo libër si një mundësi për të nxitur njohuritë dhe kreativitetin e nxënësve.
⦁ Bashkëpunimi me shkollat e tjera në Itali ose në diasporë përforcon ndjenjën e komunitetit dhe motivon nxënësit.
- Organizimi i projektit për një periudhë më të gjatë
Projekti mund të zgjasë disa muaj, duke ndjekur psh këtë skemë:
Janari – Shkodra: udhëtim imagjinar dhe aktivitetet e para.
Shkurt – Berati: kultura, historia dhe aktivitetet kreative.
Mars – Gjirokastra: legjenda, arti dhe harta.
Prill – Qytetet e Kosovës: Prishtina, Gjakova, Prizreni, punë me hartat dhe ilustrime.
Maj – Përfundimi i projektit: ndalesa finale, prezantime nga nxënësit, konkurs midis grupeve dhe bashkëpunim me shkollat e tjera.
Çelësi i suksesit: Përdorimi i metodave aktive dhe bashkëpunimi i vazhdueshëm me nxënësit dhe kolegët.
- Përfshirja e prindërve dhe komunitetit
⦁ Prindërit mund të ndihmojnë në detyrat e shtëpisë dhe përgatitjen e materialeve.
⦁ Mund të organizohen vizita virtuale ose reale në Shqipëri dhe Kosovë.
⦁ Nxënësit mund të ndajnë eksperiencat e tyre me të tjerët, duke krijuar një atmosferë komunitare dhe kulturore.
Ky projekt është një shembull sesi një orë mësimore mund të kthehet në një udhëtim të gjallë, ku nxënësit mësojnë, krijojnë dhe lidhen me rrënjët e tyre. Me Udhërrëfyesin, çdo fëmijë mund të bëhet një udhëtar i vegjël, që rritet në diasporë duke njohur vendin e prindërve dhe duke e ndjerë atë si pjesë të jetës së tij.